Pacsun takipçilerine merhaba! Bu yazımız “Kusura bakma özür dilemek midir” konusunu seven herkes için hazırlandı.
Kusura bakma özür dilemek midir? Bir cümlenin arkasındaki gerçek anlam
Çocukken annemin bana sık söylediği bir cümle vardı: “Özür dilemek küçülmek değildir.” O zamanlar bu sözün ne kadar derin bir anlam taşıdığını anlayamazdım. Mahallede arkadaşlarımla top oynarken birinin oyuncağını kırar, sonra da biraz utanarak “kusura bakma” derdik. O iki kelimeyi söylemek bazen oyuncağın kırılmasından daha zor gelirdi. Çünkü çocuk aklıyla özür dilemek, hatalı olduğunu kabul etmek gibi görünürdü.
Yıllar geçti, okul bitti, iş hayatına atıldım. İnsan ilişkilerinin aslında çocuklukta yaşadığımız o küçük anlardan çok farklı olmadığını gördüm. Bir e-postaya geç cevap vermek, bir arkadaşın sözünü yanlış anlamak, iş yerinde bir hatayı fark etmeden yapmak… Hayatın her döneminde “kusura bakma” dediğimiz anlar oluyor.
Peki gerçekten Kusura bakma özür dilemek midir? Yoksa bu ifade bazen sadece bir nezaket cümlesi olarak mı kullanılır? Bu sorunun cevabı, aslında söylediğimiz kelimeden çok o kelimenin arkasındaki niyette gizlidir.
Kusura bakma özür dilemek midir? Kelimelerin arkasındaki anlam
Türkçede “kusura bakma” günlük hayatın en sık kullanılan ifadelerinden biridir. Birine çarptığımızda, geç kaldığımızda, istemeden kırıcı bir şey söylediğimizde ya da bir talebimizi geri çevirdiğimizde bu ifadeye başvururuz.
Ancak “kusura bakma” doğrudan “özür dilerim” ile birebir aynı anlamı taşımaz. Aralarında küçük ama önemli bir fark vardır.
“Özür dilerim” dediğimizde genellikle yaptığımız davranışın sorumluluğunu daha açık şekilde kabul ederiz. “Hata yaptım, bunun farkındayım” mesajı veririz.
“Kusura bakma” ise biraz daha yumuşak bir ifadedir. Karşımızdaki kişiden anlayış bekleriz. Yani “Bunu istemeden yaptım, beni anlayabilir misin?” anlamına daha yakındır.
Ankara’da üniversite yıllarımda bir hocam vardı. Bir derse birkaç dakika geç kaldığımda kapıda bekletmişti. İçeri girerken “Hocam kusura bakmayın” demiştim. Ders çıkışında bana şöyle söylemişti:
“Önemli olan kelime değil, davranışın değişip değişmediği.”
O zaman çok basit bir cümle gibi gelmişti ama yıllar sonra ne demek istediğini daha iyi anladım. Çünkü bazen insanlar defalarca “kusura bakma” der ama aynı davranışı tekrar eder. Böyle durumlarda sorun kelimede değil, samimiyettedir.
Günlük hayatta “kusura bakma” neden bu kadar kullanılıyor?
Türk kültüründe ilişkilerde dengeyi korumak oldukça önemlidir. Aile içinde, arkadaş çevresinde ve iş ortamında küçük kırgınlıkların büyümemesi için insanlar genellikle yumuşak ifadeler kullanır.
“Kusura bakma” da bu ifadelerin başında gelir.
Bir araştırmada insanların sosyal ilişkilerde çatışmaları azaltmak için kullandıkları iletişim yöntemleri incelendiğinde, empati içeren ifadelerin ilişkilerin devamlılığında önemli rol oynadığı görülmektedir. Özellikle iş hayatında iletişim kazalarının büyük bölümü yanlış anlaşılmalardan kaynaklanır.
Ben bunu kendi çalışma hayatımda da gördüm. Bir dönem birlikte çalıştığım bir arkadaşım, yoğunluktan dolayı bir raporu zamanında gönderememişti. Yöneticimiz oldukça sert tepki vermişti. Arkadaşım sadece “Kusura bakmayın, yetiştiremedim” dedi.
Ama birkaç dakika sonra eklediği cümle durumu değiştirdi:
“Bunun sorumluluğunu alıyorum, tekrar yaşanmaması için süreci değiştireceğim.”
İşte fark burada ortaya çıkıyordu. İlk cümle bir nezaket ifadesiydi, ikinci cümle ise gerçek bir sorumluluk göstergesiydi.
Özür dilemek neden insanlara zor gelir?
İnsan psikolojisinde hata kabul etmek kolay değildir. Çünkü hata yaptığımızda egomuz devreye girer. Kendimizi savunmak isteriz.
Çocukken bir vazoyu kırdığımızda ilk refleksimiz çoğu zaman “Ben yapmadım” demek olurdu. Yetişkin olduğumuzda da aslında çok değişmeyiz. Sadece kullandığımız bahaneler değişir.
“Ben öyle demek istemedim.”
“Yanlış anladın.”
“Zaten herkes böyle yapıyor.”
“Benim de çok işim vardı.”
Bu cümlelerin çoğu, gerçek bir özürden önce gelen savunma mekanizmalarıdır.
Psikoloji alanındaki çalışmalar, etkili bir özrün karşı tarafta güven duygusunu yeniden oluşturabildiğini gösteriyor. Ancak bunun gerçekleşmesi için özrün birkaç temel unsuru bulunuyor: hatayı kabul etmek, karşı tarafın duygusunu anlamak ve mümkünse telafi etmeye çalışmak.
Sadece “kusura bakma” demek bazen yeterli olmayabilir.
Kusura bakma özür dilemek midir? İş hayatındaki karşılığı
Ekonomi eğitimi aldığım yıllarda veri analizleriyle uğraşırken ilginç bir şey fark etmiştim: Sayılar kadar insanlar da davranış tekrarları gösteriyor.
Bir çalışan sürekli hata yapıyor ve her seferinde “kusura bakmayın” diyorsa, burada sorun genellikle özür eksikliği değil, çözüm eksikliğidir.
Modern iş dünyasında güven, sadece başarılarla değil hatalar karşısındaki tavırlarla da oluşuyor.
Bir yöneticinin çalışanına:
“Bu hatayı neden yaptın?”
demesiyle,
“Bu hatadan ne öğrendik?”
demesi arasında büyük fark vardır.
Aynı şekilde çalışan açısından da:
“Kusura bakmayın, elimden gelmedi.”
ile
“Kusura bakmayın, burada benim hatam vardı. Şu adımları atacağım.”
arasında ciddi bir iletişim farkı bulunur.
İkinci ifade kişinin olgunluğunu gösterir.
Gerçek bir özür nasıl anlaşılır?
Gerçek bir özür genellikle birkaç özelliğe sahiptir.
Sorumluluk içerir
“Eğer kırıldıysan üzgünüm” cümlesi ile “Seni kırdığım için üzgünüm” cümlesi aynı değildir.
İlkinde sorumluluk karşı tarafa bırakılır. İkincisinde kişi kendi davranışını kabul eder.
Bahane üretmez
Özür dilerken uzun savunmalar yapmak, özrün etkisini azaltabilir.
“Geç kaldım ama trafik vardı, telefonum kapandı, aslında erken çıkmıştım.”
Bazen bu açıklamalar gerekli olabilir ancak önce hatayı kabul etmek gerekir.
Davranış değişikliği gösterir
En güçlü özür, değişen davranıştır.
Bir arkadaşınız sürekli planlara geç geliyor ve her seferinde “kusura bakma” diyorsa, bir süre sonra kelimeler anlamını kaybedebilir.
Ama bir gün size:
“Geçen sefer seni beklettiğim için kusura bakma, artık daha erken çıkıyorum.”
der ve gerçekten bunu uygularsa, o zaman özür anlam kazanır.
Çocuklukta öğrendiğimiz küçük ama önemli ders
Mahallede top oynadığımız yıllarda arkadaşlıklarımız çok hızlı kurulurdu. Bir gün kavga eder, ertesi gün hiçbir şey olmamış gibi oyuna devam ederdik.
Bunun en büyük sebebi, çocukların özür konusunda daha doğal olmasıydı.
Bir arkadaşımızın canını yaktığımızda bazen sadece:
“Tamam ya kusura bakma.”
derdik.
Sonra oyuna devam ederdik.
Yetişkinlikte ise gurur, kırgınlık ve geçmiş deneyimler araya giriyor. Bazen iki insan aylarca konuşmuyor çünkü ikisi de ilk adımı karşı taraftan bekliyor.
Oysa bazen küçük bir “kusura bakma” cümlesi büyük bir mesafeyi kapatabilir.
Kusura bakma demek zayıflık değil, iletişim gücüdür
Toplumda hâlâ bazı insanlar özür dilemeyi güç kaybı olarak görebiliyor. Özellikle otorite sahibi kişilerin hata kabul etmesinin zor olduğu durumlarla karşılaşıyoruz.
Ancak gerçek hayatta en güven veren insanlar, hata yapmayanlar değil; hata yaptığında bunu kabul edebilenlerdir.
Bir babanın çocuğundan özür dilemesi, bir yöneticinin çalışanına “Burada ben yanlış yaptım” demesi veya bir arkadaşın samimi şekilde gönül alması ilişkileri zayıflatmaz, aksine güçlendirir.
Çünkü insanlar mükemmellik aramaz. Samimiyet arar.
Son söz yerine: Kusura bakma bazen bir başlangıçtır
Kusura bakma özür dilemek midir? Evet, çoğu zaman bir özür ifadesidir. Ancak gerçek anlamını belirleyen şey kullanılan kelime değil, taşıdığı duygudur.
Bazen sadece alışkanlıktan söylenen bir “kusura bakma” hiçbir şey değiştirmez. Bazen ise içten gelen tek bir cümle, iki insan arasındaki kırgınlığı sona erdirebilir.
Hayatta hepimiz hata yapıyoruz. Önemli olan hiç hata yapmamak değil, yaptığımız hataların arkasında durabilmek.
Çünkü bazen iki kelime, doğru söylendiğinde bir ilişkiyi kurtarabilir:
“Kusura bakma.”
Pacsun okurlarıyla “Kusura bakma özür dilemek midir” konusunu paylaşmak gerçekten güzeldi. Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere!